Alkazar · Ekim 2026 · Ön çalışma
14 Ekim 2026 akşamı Kağıthane Deresi’nin taşmasını bilgisayarda yeniden kurduk. Haritalar o akşam suyun nereye, hangi sırayla ulaştığını ve bu taşkının ne kadar sıra dışı olduğunu anlatıyor.
13 Ekim gecesi başlayan ve 14 Ekim akşamı şiddetlenen uzun süreli sağanak, İstanbul’un kuzeyini etkiledi. Göktürk ve Kemerburgaz ormanlarından doğup Cendere vadisi, Ayazağa ve Kağıthane merkezinden geçerek Haliç’e ulaşan Kağıthane Deresi, o akşam birçok noktada yatağından taştı. Bu sağanakta can kayıpları yaşandı. Hayatını kaybedenleri saygıyla anıyor, yakınlarına başsağlığı diliyoruz.
Olayın ardından üç soru sorduk: O akşam dere boyunca ne oldu, su hangi sırayla nereye ulaştı ve bu taşkın ne kadar sıra dışıydı? Bu sorulara yaklaşmak için olayı bir taşkın modeliyle bilgisayarda yeniden kurduk. Aşağıda bu ön çalışmanın sonuçlarını, hidroloji eğitimi olmayan bir okurun da takip edebileceği biçimde anlatmaya çalıştık; yazının ikinci yarısında bu tür haritaların hangi kararlarda işe yaradığına da kısaca değiniyoruz.
Kısa cevap
- Yağış: İstasyon kayıtlarından hesapladığımız havza ortalamasına göre Kağıthane havzasına 24 saatte yaklaşık 172 mm yağış düştü. Bölgesel yağış istatistiklerine göre bu, ortalama 135 yılda bir beklenebilecek bir miktar.
- Debi: Model tahminine göre derenin Haliç’e ulaştığı kesimde debi, 14 Ekim akşamı saat 20:00 civarında saniyede 650-700 metreküpe çıktı.
- Tekerrür: Birinci hesap yönteminin tasarım eğrisine göre bu, ortalama 100 yılda bir beklenen büyüklükte bir taşkın (olası aralık 60-140 yıl); daha düşük debi veren ikinci yönteme göre ise daha seyrek bir taşkına karşılık geliyor.
- Tutarlılık: Basında su baskını bildirilen ve model alanı içinde kalan beş noktanın beşi de model sonuçlarında su altında görünüyor; modelde en yüksek su, haberlerdeki taşma saatinden yaklaşık yarım ile bir saat önce görülüyor.
- Etki: Model, dere yatağı dışında yaklaşık 164 hektarlık bir alanın su altında kaldığını; 315 dolayında binanın ve 20 dolayında kritik tesisin taşkın alanında kaldığını tahmin ediyor.
- Karşılaştırma: Birinci hesap yöntemine göre 14 Ekim taşkınının etki alanı, 100 yılda bir beklenen taşkınla neredeyse aynı alanı kaplıyor; ikinci yönteme göre ise olay, 100 yıllık taşkından daha geniş bir alanı etkiliyor.
- Sınır: Kanal derinlikleri ve köprüler henüz ölçülmedi; sayılar planlama ya da yatırım kararlarında doğrudan kullanılmamalı.
Yağış: bir saatin değil, bir günün hikâyesi
Olay günü yağış iki dalga hâlinde geldi: sabah saatlerinde bir ilk dalga, öğleden sonra başlayıp akşam zirveye çıkan ikinci bir dalga. Taşkını belirleyen, ikinci dalga oldu. En yoğun yağış 14 Ekim akşamı 17:00 ile 18:00 arasında düştü; bu tek saatte havza ortalaması 30 mm’nin üzerinde hesaplandı.
Olayı sıra dışı yapan ise tek bir saatin şiddetinden çok, yağışın uzun sürmesiydi. Bunu anlatmak için bir kavrama ihtiyacımız var: tekerrür, belirli büyüklükteki bir yağışın ya da taşkının uzun dönemde ortalama kaç yılda bir görülmesinin beklendiğini söyler. En yağışlı bir saat 9 yılda bir görülebilecek düzeydeyken, 24 saatlik toplam 135 yılda bir düzeyine çıkıyor. Genel eğilim açık: süre uzadıkça olay daha ender hâle geliyor; en ender olanı 24 saatlik toplam.
| Yağış süresi | Havza ortalaması (mm, yaklaşık) | Ortalama tekerrür (yaklaşık) |
|---|---|---|
| 1 saat | 34 | 9 yılda bir |
| 3 saat | 70 | 40 yılda bir |
| 6 saat | 96 | 65 yılda bir |
| 12 saat | 120 | 65 yılda bir |
| 24 saat | 172 | 135 yılda bir |
Tablo 1. 14 Ekim 2026 yağışının farklı sürelerdeki tekerrürü; havzanın büyüklüğü hesaba katılarak, bölgesel yağış istatistiğine göre. Model tahmini (ön çalışma).
Havza çevresindeki yedi meteoroloji istasyonunun saatlik kayıtları kullanıldı. Basına yansıyan yağış toplamları da bu kayıtlarla uyumlu; havzaya yakın bazı istasyonlarda günlük toplam 180-190 mm’ye ulaştı. Olaydan önceki günler yağışsız geçmişti; bunun hesaba nasıl girdiğine sınırlar bölümünde değiniyoruz.
O akşam dere boyunca: suyun yolculuğu
Kağıthane Deresi 163 km² kadar bir alanın suyunu topluyor. Havzanın kuzeyi ormanlık, güneyi yoğun kentsel. Bu fark, suyun dereye ulaşma hızını belirliyor: ormanlık kollarda yağışın dereye toplanması 2-4 saat sürerken kent içindeki kesimde bu süre bir saat civarına iniyor ve yağışın daha büyük kısmı doğrudan akışa geçiyor.
Modelde taşkın dalgasının yolculuğunu debi üzerinden izleyebiliyoruz. Debi, dereden bir saniyede geçen su miktarıdır; metreküp bölü saniye (m³/s) ile ölçülür ve bir metreküp su kabaca bir ton gelir. Modelde en yüksek debi Cendere’de 19:25’te, derenin Haliç’e çıktığı noktada 20:10’da hesaplanıyor; yol boyunca kollardan gelen suyla debi yaklaşık iki katına çıkıyor. Derenin Haliç’e ulaştığı kesimde debi, saat 20:00 civarında saniyede 650-700 metreküpe, yani kabaca saniyede 650-700 ton suya ulaştı. Derenin en yüksek debisi, en şiddetli yağıştan iki-üç saat sonra geldi; geniş bir havzaya düşen suyun toplanıp dereye inmesi zaman alıyor.

Olay bilgisayarda nasıl yeniden kuruldu?
Olayı, taşkın modellemesinde yaygın kullanılan HEC-RAS yazılımıyla, iki boyutlu bir hidrolik model olarak yeniden kurduk; tek boyutlu bir modeli de kontrol amacıyla kullandık. Hidrolik model, dereye gelen suyun nereye, ne derinlikte ve hangi hızla aktığını hesaplayan bir bilgisayar modelidir. “İki boyutlu” olması şu anlama geliyor: kentte taşan su dere boyunca düz bir hat izlemiyor; sokaklara ve meydanlara yayılıyor, binaların arasından dolanıyor. Bu yüzden haritalar ve etki sayıları, suyun her yöne akabildiği iki boyutlu modelden alındı.
Model, Haliç’ten 16 km kadar yukarıya uzanan vadi tabanını ve Ayazağa Deresi’nin son 3,5 km’sini kapsıyor; bu alan, her biri ortalama 15 metre genişliğinde 43 bin dolayında hücreye bölündü. 30 metrelik açık uydu kaynaklı bir yükseklik modelinden 10 metrelik bir hesap arazisi türettik; 28.500 dolayında bina, suyun etrafından dolaştığı engeller olarak modele işlendi. Kanal genişlikleri uydu görüntülerinden okundu; kanal derinlikleri ise şimdilik varsayıma dayanıyor. Aynı model, 50, 100, 500 ve 1000 yılda bir beklenen taşkınlar için de çalıştırıldı.
Aşağıdaki animasyon, modelin Kağıthane merkezinde hesapladığı su derinliğini 14 Ekim 16:00’dan 15 Ekim 04:00’e kadar on dakikalık adımlarla gösteriyor. Animasyonda iki aşama öne çıkıyor: akşam saatlerinde dere çevresinin suyla dolması ve gece yarısından sonra suyun çekilmesi.

Haritalar bize ne söylüyor?
Model sonuçlarını, olayla ilgili basına yansıyan bilgilerle karşılaştırdık. Basında su baskını bildirilen ve model alanı içinde kalan beş noktanın beşi de model sonuçlarında su altında görünüyor:
- Ayazağa’da Kemerburgaz Caddesi çevresi,
- Vadi İstanbul ve çevresi,
- Eyüp Sultan Caddesi’ndeki bir üniversite kampüsü,
- Kağıthane belediye meydanı,
- tarihi Sadabad Camii çevresi.
Zamanlamaya gelince: modelde dere 19:25 ile 20:10 arasında en yüksek debiye ulaşıyor; haberler taşmanın 20:00 ile 21:30 arasında yaşandığını bildiriyor. Yani model en yüksek suyu, haberlerdeki taşma saatinden yarım ile bir saat kadar önce gösteriyor. Modelin bu noktalarda hesapladığı su derinlikleri ise haberlerde anlatılandan daha yüksek; bu farkın bir bölümü arazi verisindeki yükseklik hatasından, kanal derinliklerinin ve köprülerin henüz ölçülmemiş olmasından kaynaklanıyor olabilir. Bunu bir tutarlılık kontrolü olarak okumak gerekir; ölçülmüş su seviyeleriyle yapılmış bir doğrulama değildir.

Haritaların anlattığı ikinci şey, suyun geliş sırası. Modelde su, dere çevresindeki alçak kesimlerde akşamüstünden itibaren birikmeye başlıyor; Kağıthane merkezinde çoğu yerde 16:00 ile 19:00 arasında 10 santimetre derinliğe ulaşıyor ve en yüksek seviyeye 20:00 civarında çıkıyor.

Etkiye gelince: model, dere yatağı dışında yaklaşık 164 hektarlık (1,6 km² kadar) bir alanın su altında kaldığını tahmin ediyor. 315 dolayında binanın ve okul, sağlık tesisi, ibadethane ve enerji tesisi gibi 20 dolayında kritik tesisin taşkın alanında kaldığı hesaplanıyor. Haberlerde Ayazağa’dan Haliç’e uzanan geniş bir etki alanı anlatılıyor; model sonuçları da benzer bir yaygınlık gösteriyor.
Bu taşkın ne kadar sıra dışıydı?
Taşkının büyüklüğünü, mühendislikte tasarım taşkını denen senaryolarla karşılaştırdık. Tasarım taşkını, altyapı ve planlamada referans alınan, belirli bir tekerrüre (örneğin 100 yılda bir) karşılık gelen senaryo taşkınıdır. Bu senaryoların debileri iki ayrı hesap yöntemiyle üretildi; ikinci yöntem yaklaşık yüzde 15-20 daha düşük sonuç veriyor, bu yüzden aşağıda ikisini birlikte, bir aralık olarak veriyoruz.
Birinci hesap yönteminin tasarım eğrisine göre 14 Ekim taşkını, ortalama 100 yılda bir beklenen büyüklükte bir taşkın; olası aralık 60 ile 140 yıl arasında. Daha düşük debi veren ikinci yönteme göre ise olay daha seyrek bir taşkına karşılık geliyor. Yağışın ve taşkının tekerrürü aynı olmak zorunda değil: bu olayda 24 saatlik yağış 135 yılda bir, taşkın (birinci yönteme göre) 100 yılda bir düzeyinde.
Aynı model, 50, 100, 500 ve 1000 yılda bir beklenen tasarım taşkınları için de çalıştırıldı. Olay da birinci hesap yöntemiyle üretildiği için karşılaştırmayı aynı yöntemin 100 yıllık taşkınıyla yapıyoruz: iki etki alanı neredeyse aynı (164 ha ve 165 ha). Daha düşük sonuç veren ikinci yöntemde 100 yıllık taşkın 135 ha dolayında; bu yönteme göre olay, 100 yıllık taşkından daha geniş bir alanı etkiliyor.
| Senaryo | Su altında kalan alan (ha, yaklaşık) | Taşkın alanındaki bina (yaklaşık) | Kritik tesis |
|---|---|---|---|
| 50 yılda bir | 115-145 | 220-280 | 13-18 |
| 100 yılda bir | 135-165 | 260-315 | 17-20 |
| 500 yılda bir | 170-200 | 325-375 | 20-21 |
| 1000 yılda bir | 185-215 | 340-395 | 21-22 |
| 14 Ekim 2026 olayı | 164 | 315 | 20 |
Tablo 2. Dere yatağı dışında, derinliği 10 cm’nin üzerinde olan alanlar için model tahminleri. Aralıklar iki hesap yönteminin alt ve üst sınırını kapsar; olay satırı birinci yöntemle hesaplandı. Model tahmini (ön çalışma).

Bu karşılaştırmanın iki yönü dikkat çekiyor. Birincisi, birinci hesap yöntemine göre 100 yıllık senaryo artık yalnız kâğıt üzerinde bir senaryo değil; yaşanmış bir olayla büyük ölçüde örtüşen bir referans. İkincisi, daha seyrek senaryolarda etki alanı debi kadar hızlı büyümüyor: modelde 1000 yıllık taşkında debi 100 yıllığa göre yüzde 70-80 artarken etkilenen alan yüzde 30-35 kadar genişliyor. Yine de 100 yıllık sınırın hemen dışındaki alanlar daha seyrek senaryolarda taşkın alanına giriyor; kamuya açık bir havza taşkın yönetim planı taslağında 500 yılda bir beklenen taşkın, tedbir ölçütü olarak geçiyor.
Haritalar hangi kararlarda işe yarar?
Haritalar her senaryo için suyun nereye, ne derinlikte ve hangi saatte ulaştığını gösteriyor. Ön çalışma niteliği saklı kalmak kaydıyla, bu bilginin farklı okurlar için karşılığı şöyle:
Belediye ve altyapı yöneticileri. Suyun hangi sokak ve meydanlarda önce biriktiği, hangi kritik tesislerin hangi senaryoda taşkın alanına girdiği ve gecenin ilerleyen saatlerinde nasıl çekildiği; ulaşım güzergâhlarının, toplanma alanlarının ve müdahale önceliklerinin planlanmasında kullanılabilir.
Sigorta ve reasürans. Tekerrür bazlı alan ve bina sayıları, bir portföydeki adreslerin hangi senaryoda taşkın alanına girdiğini gösterir; yıllık beklenen hasar ve olası en büyük hasar hesaplarının fiziksel temeli bu tür haritalardır. Ayrıntı için: sigortacılar iklim risk haritalarını nasıl kullanır ve fiziksel iklim riskinin finansallaştırılması.
Gayrimenkul ve proje geliştirme. Bir parselin 100 yıllık sınırın içinde mi, 100 ile 500 yıllık sınırlar arasında mı yoksa dışında mı kaldığı; arazi değerlemesi, zemin kat kullanımı ve teknik altyapının yerleşimi gibi kararlarda ölçülebilir bir dayanak sağlar. Parsel ölçeğinde sorgu için UrClimate Score risk haritalarına bakabilirsiniz.
Tesis yöneticileri. Suyun tesise hangi saatte ulaştığı, iş sürekliliği planında hazırlık süresinin ölçütüdür. Bu olayda dere en yüksek debisine en şiddetli yağıştan iki-üç saat sonra ulaştı; ancak alçak noktalarda su çok daha erken birikmeye başladı. Bu yüzden hazırlık süresi her tesis için ayrıca okunmalıdır. Ekipman, stok ve elektrik panolarının yerleşiminde ise derinlik haritası ölçüt olur.
Bu çalışmanın sınırları
Bu bir ön değerlendirme; sayıları okurken şu sınırlar akılda tutulmalı:
- Arazi verisi, 30 metrelik açık uydu kaynaklı bir yükseklik modelinden türetildi; yükseklikte 2-4 metrelik hata payı olabilir.
- Kanal genişlikleri uydu görüntülerinden okundu; kanal derinlikleri ölçülmedi, varsayıma dayanıyor.
- Köprüler henüz modele eklenmedi.
- Debiler bağımsız olarak hesaplandı; resmî debi verisi temin edildiğinde karşılaştırma yapılacak.
- Havzanın kuzeyinde yağış istasyonu bulunmadığından yağış dağılımı tahmine dayanıyor.
- Doğrulama, ölçülmüş su seviyeleri yerine basına yansıyan gözlemlerle yapıldı.
- Ana sonuçlar normal zemin nemi varsayımıyla üretildi. Olay öncesi günlerin kuru geçtiği dikkate alınıp kuru zemin varsayılırsa modeldeki pik debi yaklaşık 514 m³/s’ye iniyor; debi, tekerrür ve etki sayıları bu varsayıma duyarlı. Bu, ölçüm verileriyle netleşecek en önemli belirsizliklerden biri.
- Model ana dere vadisini kapsıyor; yan derelerde ve sokak ölçeğindeki yüzey akışında yaşanan etkiler bu çalışmanın dışında kalıyor.
Bir sonraki aşamada, veriler temin edildikçe modelin yüksek çözünürlüklü arazi verisi, ölçülmüş kanal kesitleri ve köprü açıklıkları, resmî debi kayıtları, radar yağış tahmini ve dere seviye ölçümleriyle güncellenmesi hedefleniyor. Arazi ve kesit ölçümleri derinlik haritalarını, resmî debi kayıtları tekerrür karşılaştırmasını, seviye ölçümleri zamanlamayı netleştirir. Bugünkü haritalar “su nereye ulaştı ve olay kabaca ne büyüklükteydi” sorusuna bir ilk cevap veriyor; “su hangi yüksekliğe kadar çıkar” sorusu ancak ölçümle netleşir ve tasarım yüksekliği ya da yatırım kararı için gereken cevap odur. Arazi verisinin modeli nasıl değiştirdiğini merak edenler için LiDAR saha taramasından taşkın modeline yazımız iyi bir başlangıç.
Alkazar’ın rolü
Alkazar, 2011’den beri meteoroloji ve iklim riski alanında çalışan bir mühendislik şirketi; bugüne kadar 200’den fazla projede yer aldı. Bu çalışmayı olayın ardından kendi girişimimizle, açık veri kaynakları ve meteoroloji istasyonu kayıtlarıyla yaptık. Amacımız, bir taşkının dere boyunca nasıl geliştiğini anlaşılır biçimde ortaya koymak ve ölçüm verileri geldikçe bu tabloyu daha doğru hâle getirmek.
Aynı yaklaşım, taşkın modellemesi ve havza ölçeğinde sel ve taşkın riski analizi hizmetlerimizin temelini oluşturuyor; aynı yöntem belirli bir havza, parsel ya da portföy için ölçülmüş verilerle tekrarlanabilir. Yöntem ve veriyle ilgili sorularınız için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
“100 yılda bir taşkın” ne demek; 100 yıl boyunca bir daha olmaz mı?
Hayır. Tekerrür bir ortalamayı anlatır: bu büyüklükte bir taşkının uzun dönemde ortalama 100 yılda bir beklendiğini söyler; her yıl yaklaşık yüzde 1 olasılık demektir. Art arda iki yıl da görülebilir, uzun süre hiç görülmeyebilir. Bu çalışmada 14 Ekim taşkını için birinci hesap yöntemine göre olası aralık 60 ile 140 yıl arasındadır; ikinci yönteme göre olay daha seyrek bir taşkına karşılık geliyor.
Model gerçekte yaşananı ne kadar yakaladı?
Yer olarak evet: model alanı içinde kalan ve basında su baskını bildirilen beş noktanın beşi modelde su altında. Zaman olarak kısmen: model en yüksek suyu, haberlerdeki taşma saatinden yarım ile bir saat kadar önce gösteriyor. Derinlik olarak henüz değil: modelin bu noktalarda hesapladığı derinlikler haberlerde anlatılandan yüksek; nedenlerine aşağıdaki soruda değiniyoruz. Bu bir tutarlılık kontrolüdür; ölçülmüş su seviyeleriyle yapılmış bir doğrulama değildir.
Yağış 135 yılda bir, taşkın 100 yılda bir: bu bir çelişki mi?
Hayır. Taşkının büyüklüğü yalnız toplam yağışa değil, yağışın hangi sürede düştüğüne ve zeminin durumuna da bağlıdır. Bu olayda kısa sürelerdeki yağış daha sık görülen düzeydeydi (bir saatlikte yaklaşık 9, üç saatlikte yaklaşık 40 yılda bir). Taşkın için verilen 100 yıl, birinci hesap yöntemine göredir; iki sayı da ölçüm verileriyle yapılacak güncellemede yeniden değerlendirilecek.
Haritalardaki derinlikler benim gördüğümden fazla; neden?
Bunun birkaç nedeni var. Arazi verisi orta çözünürlüklü ve yükseklikte 2-4 metrelik hata payı taşıyor; kanal derinlikleri ve köprüler henüz ölçülmedi. Basında bildirilen noktalarla yaptığımız karşılaştırmada ise her noktanın 50 metre çevresindeki en yüksek model derinliğini kullandık; bu yaklaşım farkı büyütür. Fark, ölçümlerle yapılacak güncellemede yeniden değerlendirilecek.
Bu sonuçlar resmî bir taşkın haritası mı?
Hayır. Bu bir ön çalışmadır; sayılar model tahminidir ve ölçüm verileriyle güncellenecektir. Planlama ya da yatırım kararlarında doğrudan kullanılmamalıdır. Haritalar, kamuya açık plan ve raporları tamamlayan bir okuma olarak düşünülmelidir.
Kendi tesisim ya da portföyüm için ne yapabilirim?
Adres ya da parsel listesi, tekerrür bazlı taşkın alanlarıyla çakıştırılarak her adresin hangi senaryoda taşkın alanına girdiği belirlenebilir. Ölçülmüş verilerle güncellenmiş bir model bunu derinlik ve suyun varış saatiyle birlikte verir.
Yöntem ve veri notu
- Model: iki boyutlu hidrolik model; tek boyutlu bir kontrol modeli. 14 Ekim 2026 olayı ile 50, 100, 500 ve 1000 yıllık tasarım taşkınları, iki hidrolojik hesap yöntemiyle çalıştırıldı.
- Yağış: havza çevresindeki yedi meteoroloji istasyonunun saatlik kayıtları; tekerrür değerleri, Türkiye için yayımlanmış bölgesel bir yağış şiddet-süre-tekerrür modeline göre.
- Arazi ve yapılar: 30 metrelik açık uydu kaynaklı yükseklik modeli; açık harita verisinden bina, dere ve arazi kullanımı katmanları; kanal genişlikleri uydu görüntülerinden.
- Etki göstergeleri: dere yatağı dışında su derinliği 10 cm’nin üzerinde olan alanlar. Bina ve tesis sayıları taşkın alanıyla kesişimi gösterir; hasar tespiti değildir.
- Bütün sayılar ön çalışma niteliğindedir ve ölçüm verileriyle güncellenecektir.
İlgili içerik
- Taşkın modellemesi
- Sel ve taşkın riski analizi: havza ölçeğinde
- LiDAR saha taramasından taşkın modeline
- Ani sel riski nedir, nasıl takip edilir?
- Sigortacılar iklim risk haritalarını nasıl kullanır?
- Fiziksel iklim riskinin finansallaştırılması
- Sigorta ve reasürans sektörü
- Meteoroloji ve iklim verileri
- UrClimate Score risk haritaları
