Yapı fiziğinde rüzgâr açısından üzerinde durulması gereken önemli konulardan birisi; yapının yüksekliğinin artması durumunda basınç zonlarının büyümesidir. Bu da en temelde yapı çevresinde yükseklikle orantılı hızlanan rüzgarlar anlamına gelir.
Tasarımcıların yüksek katlı yapı ya da farklı birçok binadan oluşan karma proje çalışması, rüzgârla alakalı konfor durumunu göz önünde bulundurmasını gerektirir. Yapı sahipleri tüm ticari dış alanlarda “uzun süreli oturarak kullanıma” uygun bir konfor beklentisiyle, kiralama ya da satış planları yaparlar. Alkazar ilk tasarım aşamasında, bu türden problemlerin yaşanmaması için konfor değerlemesiyle kütle bazındaki formlarda hızlı çalışma yaparak tasarımcıları destekler.
Alkazar yapı etrafı rüzgar dağılımına yönelik, mevcut durumda rüzgâr yönlerinin irdelenmesinden, revizyon çalışmalarıyla elde edilebilecek iyileşmelerin yapıldığı bir çok projeyi destekledi. Bunlar, çatı katındaki restoran alanında bir rüzgâr kırıcının pozisyon ve şeklinin ne olacağına dair karar vermek ya da nem ve sıcaklıkla birlikte rüzgârın yaşatacağı konfor deneyiminin yorumlanması olmuştur. Yapı yanaşıklığı/sıklığı sebebiyle oluşacak gölge saatlerinin belirlenmesiyle, rüzgâr şiddetinin yapı formuyla erişeceği şiddet birleştirilerek yorumlanır. Mix yapıların olduğu projelerde özellikle peyzaj kullanımıyla iyileştirmeler için yürütülecek analizlerde ağaç tipleri, bunların sağladığı basınç kayıplarının modellenmesiyle, rüzgâr konforunun değişimi görselleştirilir.
Rüzgâr konforunun yorumlanmasında farklı kriterler kullanılır. Hesaplamalı yöntemlerle yürütülen dijital testlerde, istenilen her bölge/alandan görsel alınabilir. Böylece “cm” mertebesinde uygulanacak bir değişikliğin, yaya seviyesi konforunu nasıl değiştireceği yorumlanır. Beaufort skalasında rüzgâr hızının, insan üzerinde oluşturacağı fiziksel konfor etkisi tarif edilmiştir. Örneğin sakin bir akşam yemeği için masanızdaki peçetelerin uçmasını istemezsiniz. Bu durum için rüzgâr hızının 2.2 m/s üzerine çıkmaması gerekir. Tasarımın bu detayı karşılayabilmesi için ekibimizin ilk başladığı nokta, bölgenin geçmiş iklim verisinin analizidir. Böylece hem hâkim rüzgâr yönleri tayini hem de yapı bölgesinde şiddetin seviyesi tanımlanmış olacaktır. Akabinde ise çevre yapılarla birlikte modellenen proje binasının rüzgârı nasıl yönlendirdiği hesaplanır.
Yukarıda anlattıklarımız bazen binalar için değil, köprüler ve stadyumlar gibi daha büyük yapılar için de geçerlidir. Örneğin maç izlemeye gelen seyircinin sesi statda yankılanmıyorsa, moraller bozulur. Bu duruma bir de rakibe karşı, hâkim rüzgâr sebebiyle avantajını kaybeden futbol takımını eklersek, gerilim artacaktır. Elbette seyircinin alışkanlıkları ya da kültürel birikimleri gereği bu durum bazıları için kabul edilebilir olur, fakat maçın skoru bundan dolayı değişirse stadın yeniden yapımı dahi söz konusu olabilir.
Bazı yüksek köprülerde oluşan yan rüzgârların esme hızındaki artış, mevsimsel olarak o kadar fazladır ki bu durum küçük araçlar için ciddi risk oluşturur. Köprü yanlarına yapılacak rüzgâr kırıcılarının yüksekliği, pozisyonu ve geçirgenliğinin ayarlanması dijital olarak hızlıca test edilebilir. Alkazar ekibi, sizinle rüzgâr için ihtiyacınız olan tüm konforu daha ilk aşamada hesaplayıp, görselleştirecektir.
Yaya rüzgâr konforu: ne değerlendirilir, nasıl?
Kısa cevap: Alkazar yaya seviyesindeki rüzgâr hızlarını CFD simülasyonuyla değerlendirir ve konforu Lawson tipi faaliyet eşiklerinin (oturma, ayakta durma, gezinme, yürüme) aşım sıklığı olarak raporlar; güvenlik kontrolü ayrıca yapılır. Önlem alternatifleri inşaattan önce denenebilir. Ayrıca bkz. rüzgâr ve CFD danışmanlığı, cephe rüzgâr yükleri.
Sık sorulan sorular
- Yaya seviyesinde rüzgâr konforu nedir?
- Binaların çevresinde ve arasında, insanların gerçekten yürüdüğü, oturduğu ve beklediği yerde — yerden yaklaşık 1,5–2 m yükseklikte — rüzgâr hızlarının değerlendirilmesidir. Yüksek veya birbirine yakın binalar rüzgârı sokak seviyesine hızlanmış biçimde indirir; bina yapısal olarak güvenli olsa bile girişler, teraslar ve açık alanlar kullanılamaz hâle gelebilir.
- Konfor hangi ölçütlere göre değerlendirilir?
- Lawson tipi ölçütlerin faaliyet sınıflarına göre: uzun süreli oturma (kafe, teras), kısa süreli oturma, ayakta durma (giriş, durak), gezinme ve yürüme. Her nokta için rüzgâr hızı, o alanın amaçlanan kullanımına ait eşikle karşılaştırılır ve uzun dönem yerel rüzgâr istatistiklerinden aşım sıklığı hesaplanır; güvenlik seviyesindeki ani rüzgârlar ayrıca kontrol edilir.
- Hangi tasarım aşamasında yapılmalı?
- Mümkün olan en erken aşamada. Kütle aşamasında geometri hâlâ değiştirilebilir; bu, rüzgâr sorununu çözmenin en ucuz yoludur. Sonraki aşamalarda da önlemleri — saçak, perde, rüzgâr kesici, bitkilendirme ve parapet değişiklikleri — inşaattan önce denemek için değerlidir.
- Önlem alternatifleri denenebiliyor mu?
- Evet. Alkazar, çatı restoranı ve açık alanlar için rüzgâr kesicilerin konumunu ve biçimini denemiş; dış mekân deneyiminin yalnızca rüzgâr hızından ibaret olmadığı durumlarda konforu sıcaklık ve nem ile birlikte değerlendirmiştir.
